
Należności uboczne to kwoty, których wierzyciel może żądać obok należności głównej. Należą do nich odsetki za opóźnienie i koszty dochodzenia zapłaty. Jak sprawdzić, czy rzeczywiście się należą? Trzeba ustalić podstawę każdej kwoty, udokumentować ją i prawidłowo rozliczyć. Prawo do żądania odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego wynika z art. 481 § 1 k.c (Źródło: Dziennik Ustaw – Kodeks cywilny, tekst jednolity z 2026 r – eli.gov.pl/api/acts/DU/2026/795/text.pdf).
Czym są należności uboczne w faktoringu i jak się je rozlicza?
W faktoringu rozliczenie dodatkowych kwot zależy od zakresu cesji wierzytelności, czyli przeniesienia prawa do zapłaty z faktury na faktora. Wypłata finansowania przedsiębiorcy nie rozstrzyga jeszcze, kto zatrzyma odsetki lub inne wpłaty dłużnika. Zgodnie z art. 509 § 2 k.c. wraz z wierzytelnością przechodzą związane z nią prawa. Obejmują one zwłaszcza roszczenie o zaległe odsetki (Źródło: Dziennik Ustaw – Kodeks cywilny, tekst jednolity z 2026 r – eli.gov.pl/api/acts/DU/2026/795/text.pdf).
Najpierw sprawdź, czy cesja obejmuje roszczenia związane z fakturą i czy umowa przewiduje wyjątki. Osobno ustal, kto może dochodzić tych kwot od dłużnika, a kto ostatecznie otrzyma pieniądze. Umowa może bowiem zobowiązywać faktora do przekazania wpływów przedsiębiorcy. Art. 509 § 1 k.c. dopuszcza przelew bez zgody dłużnika. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy wyklucza go ustawa, zastrzeżenie umowne albo właściwość zobowiązania (Źródło: Dziennik Ustaw – Kodeks cywilny, tekst jednolity z 2026 r – eli.gov.pl/api/acts/DU/2026/795/text.pdf).
Porównaj wpłatę dłużnika z rozliczeniem przewidzianym w umowie. Oddziel zapłatę za fakturę od odsetek i pozostałych kwot.
Sprawdź, czy faktor wykazał je osobno, zamiast przypisać całą wpłatę do spłaty faktury. Art. 451 § 1 k.c. pozwala wierzycielowi zaliczyć wpłatę na dany dług. Przede wszystkim może ją zaliczyć na związane z nim zaległe należności uboczne (Źródło: Dziennik Ustaw – Kodeks cywilny, tekst jednolity z 2026 r – eli.gov.pl/api/acts/DU/2026/795/text.pdf).
O rozliczeniu decydują zakres cesji oraz umowne zasady podziału wpływów.
Czy należności uboczne przechodzą na faktora razem z należnością z faktury?
Należności uboczne co do zasady przechodzą na faktora razem z wierzytelnością z faktury. Wyjątek może wynikać z umowy cesji lub przepisu szczególnego. Zakres przeniesionych praw wskazuje, kto może żądać zapłaty od dłużnika, ale nie rozstrzyga o podziale wpływów. Przejście praw związanych z wierzytelnością – w tym roszczenia o zaległe odsetki – reguluje art. 509 § 2 k.c (Źródło: Kodeks cywilny, tekst jednolity z 2026 r., art. 509–510 – isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20260000795/O/D20260795.pdf) (Źródło: Dziennik Ustaw – Kodeks cywilny, tekst jednolity z 2026 r – eli.gov.pl/api/acts/DU/2026/795/text.pdf).
Tabela pokazuje, kto może dochodzić należności ubocznych od dłużnika przy różnym zakresie cesji.
| Zakres cesji | Prawo do należności ubocznych | Ograniczenie |
|---|---|---|
| Cesja bez wyłączenia | Przechodzi na faktora wraz z wierzytelnością z faktury | Roszczenie musi przysługiwać wierzycielowi i dotyczyć przenoszonej wierzytelności |
| Cesja z wyłączeniem | Pozostaje przy przedsiębiorcy w zakresie określonym w umowie | Wyłączenie trzeba sprawdzić w świetle umowy i przepisów szczególnych (Źródło: Kodeks cywilny, tekst jednolity z 2026 r., art. 509–510 – isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20260000795/O/D20260795.pdf) |
Prawo do odsetek pozwala faktorowi żądać ich od dłużnika. Nie oznacza jednak, że faktor zatrzyma otrzymane pieniądze. O podziale wpływów między nim a przedsiębiorcą przesądza umowa faktoringowa. Art. 353¹ k.c. pozwala stronom ustalić zasady rozliczeń, jeśli treść i cel umowy pozostają zgodne z ustawą, naturą stosunku i zasadami współżycia społecznego (Źródło: Dziennik Ustaw – Kodeks cywilny, tekst jednolity z 2026 r – eli.gov.pl/api/acts/DU/2026/795/text.pdf).
Przeczytaj więc postanowienia o cesji oraz te, które dotyczą przekazania rozliczonych środków (Źródło: Kodeks cywilny, tekst jednolity z 2026 r., art. 509–510 – isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20260000795/O/D20260795.pdf). Dopiero razem pokazują, kto dochodzi należności i do kogo trafiają wpływy.
Należności uboczne wobec faktury – co obejmuje to pojęcie?
Przy fakturze należności uboczne obejmują roszczenia powiązane z zapłatą kwoty głównej. Chodzi przede wszystkim o odsetki za opóźnienie oraz przewidziane prawem koszty odzyskiwania długu. Faktura określa należność za towar lub usługę; samo wpisanie dodatkowej kwoty do wezwania nie daje prawa do jej pobrania. Rekompensata wynosi 40 euro do 5000 zł, 70 euro powyżej 5000 zł i poniżej 50 000 zł, a 100 euro od 50 000 zł (Źródło: Dziennik Ustaw – ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, art. 10 ust. 1 – eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/1790/text.html).
Wysokość odsetek zależy od terminu płatności oraz zasad określonych w umowie lub właściwej ustawie. Rekompensata za koszty odzyskiwania należności dotyczy określonych transakcji handlowych. Nie należy jej utożsamiać z każdym wydatkiem na windykację. Dla każdej żądanej kwoty trzeba znaleźć odrębną podstawę (Źródło: ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, art. 7–10, oraz Kodeks cywilny, art. 481 – isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20230001790/O/D20231790.pdf).
Należności publicznoprawne rządzą się innymi regułami niż roszczenia związane z fakturą przedsiębiorcy. Przykładowo zasada niedochodzenia należności przez Gminę Kamieniec Ząbkowicki nie obejmuje kwot wskazanych w art. 59a ust. 2 ustawy o finansach publicznych. Nie określa więc zakresu należności ubocznych z faktury handlowej. Art. 59a ust. 1 dotyczy natomiast cywilnoprawnych należności samorządu: uchwała może dopuścić niedochodzenie kwot, które wraz z odsetkami nie przekraczają 100 zł (Źródło: Dziennik Ustaw – ustawa o finansach publicznych, tekst jednolity z 2025 r – eli.gov.pl/api/acts/DU/2025/1483/text.pdf).
O charakterze dodatkowej kwoty decyduje jej podstawa prawna lub umowna, nie samo powiązanie z fakturą. Na przykład art. 483 § 1 k.c. pozwala zastrzec karę umowną za niewykonanie zobowiązania niepieniężnego. Nie pozwala to naliczyć kary za samo opóźnienie w zapłacie faktury (Źródło: Dziennik Ustaw – Kodeks cywilny, tekst jednolity z 2026 r – eli.gov.pl/api/acts/DU/2026/795/text.pdf).
Najpierw ustal podstawę żądania, dopiero potem przypisz kwotę do faktury.
Co zrobić, gdy faktor i dłużnik nie zgadzają się co do należności ubocznych?
Gdy pojawia się spór, oddziel kwotę bezsporną od zakwestionowanej. Poproś dłużnika o sprecyzowanie zarzutu: czy chodzi o podstawę roszczenia, jego wysokość, czy prawo faktora do żądania zapłaty? Art. 513 § 1 k.c. pozwala dłużnikowi podnieść wobec faktora zarzuty, które miał wobec zbywcy w chwili uzyskania wiadomości o przelewie (Źródło: Dziennik Ustaw – Kodeks cywilny, tekst jednolity z 2026 r – eli.gov.pl/api/acts/DU/2026/795/text.pdf).
Faktor powinien przedstawić dłużnikowi wyliczenie spornej kwoty i podstawę żądania. Przekaż faktorowi uzgodnienia z dłużnikiem, jeśli wpływają na roszczenie – choćby zmianę terminu płatności lub uznaną reklamację. Zachowaj też korespondencję potwierdzającą stanowiska stron.
W transakcjach handlowych objętych art. 7 ust. 1 odsetki za opóźnienie przysługują po spełnieniu ustawowych warunków. Nalicza się je od dnia wymagalności świadczenia do dnia zapłaty (Źródło: Dziennik Ustaw – ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, art. 7 ust. 1 – eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/1790/text.html).
Spór o dodatkowe kwoty nie zmienia tego, jaka część faktury została zapłacona. Ustal z faktorem i dłużnikiem kwoty bezsporne. Otrzymaną wpłatę rozlicz następnie zgodnie z jej oznaczeniem i zasadami zaliczania płatności. Art. 451 § 1 k.c. pozwala dłużnikowi wskazać spłacany dług. Wierzyciel może zaliczyć wpłatę najpierw na związane z nim zaległe należności uboczne (Źródło: Dziennik Ustaw – Kodeks cywilny, tekst jednolity z 2026 r – eli.gov.pl/api/acts/DU/2026/795/text.pdf).
Oddzielenie kwot bezspornych od spornych ułatwia rozliczenie faktury.
Jak sprawdzić, czy dodatkowe kwoty przy fakturze są poprawne i wymagalne?
Każdą należność uboczną sprawdź pod kątem podstawy, daty powstania i wysokości. Wymagalność oznacza, że wierzyciel może już żądać zapłaty. Nawet poprawne wyliczenie nie wystarczy, gdy roszczenie nie jest jeszcze wymagalne (Źródło: Kodeks cywilny, tekst jednolity z 2026 r., art. 6, 455 i 481 – isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20260000795/O/D20260795.pdf).
- Podstawa roszczenia wynika z umowy albo właściwego przepisu. Upewnij się, że pozwala żądać właśnie tego rodzaju odsetek lub kosztów.
- Termin płatności wyznacza początek opóźnienia. Porównaj uzgodniony termin z datą zapłaty i uwzględnij późniejsze zmiany.
- Wyliczenie odsetek zależy od niezapłaconej kwoty, właściwej stopy i czasu opóźnienia. Pomnóż te wartości, a przy stopie rocznej podziel wynik przez liczbę dni w roku. Uwzględnij każdą częściową wpłatę.
- Koszty dochodzenia zapłaty wymagają podstawy właściwej dla danego żądania. Oddziel ustawową rekompensatę od pozostałych wydatków, które trzeba uzasadnić osobno.
Próg niedochodzenia należności cywilnoprawnej przez Gminę Kamieniec Ząbkowicki wynosi 100,00 zł wraz z odsetkami. Dotyczy dochodzenia należności przez tę gminę, nie wymagalności dodatkowych kwot z faktury handlowej (Źródło: uchwała nr LXXVI/521/2024 Rady Miejskiej w Kamieńcu Ząbkowickim, § 1 pkt 3 (§ 9 ust. 1) – samorzad.gov.pl/attachment/c541cc99-302f-4899-b75c-5296a0599c27).
Potwierdź podstawę i termin każdej pozycji, a przy obliczeniach uwzględnij wpłaty dłużnika (Źródło: Kodeks cywilny, tekst jednolity z 2026 r., art. 6, 451 i 455 – isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20260000795/O/D20260795.pdf). W ten sposób sprawdzisz zarówno zasadność żądania, jak i jego wysokość.
Jak udokumentować odsetki i inne kwoty przekazywane faktorowi?
Odsetki i inne należności uboczne przekazywane faktorowi ujmij w zestawieniu powiązanym z konkretną fakturą. Dołącz dokumenty potwierdzające roszczenie oraz wpłatę. Faktor będzie mógł wtedy przypisać kwoty do właściwego dłużnika i rozliczenia. Art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o rachunkowości wymaga opisu operacji i podania jej wartości. Dotyczy to zestawienia będącego dowodem księgowym (Źródło: Dziennik Ustaw – ustawa o rachunkowości, tekst jednolity z 2026 r – eli.gov.pl/api/acts/DU/2026/522/text.pdf).
- Zestawienie należności ubocznych przygotuj osobno dla każdej faktury. Podaj dane dłużnika, rodzaj roszczenia, żądaną kwotę i podstawę naliczenia.
- Dokumenty źródłowe potwierdzają pozycje z zestawienia. Dołącz umowę, uzgodnienia dotyczące płatności oraz potwierdzenie poniesionego kosztu, jeśli żądasz jego zwrotu.
- Wyliczenie odsetek musi pozwalać odtworzyć wynik. Wskaż okres naliczania, zastosowaną stopę, kwotę objętą naliczeniem oraz uwzględnione wpłaty.
- Potwierdzenie zapłaty przypisz do rozliczanej pozycji. Przekaż potwierdzenie przelewu lub wyciąg i wskaż, jaką kwotę dłużnik oznaczył w tytule płatności.
Potwierdzenie przekazania dokumentów przechowuj razem z zestawieniem wysłanym faktorowi. Pomoże ustalić, które roszczenia trafiły do obsługi i jakie kwoty faktor później rozliczył.
Potwierdzenie będące pozostałym dowodem księgowym trzeba przechowywać przez co najmniej pięć lat. Wymaga tego art. 74 ust. 2 pkt 8 ustawy o rachunkowości (Źródło: Dziennik Ustaw – ustawa o rachunkowości, tekst jednolity z 2026 r – eli.gov.pl/api/acts/DU/2026/522/text.pdf).
Dokumenty powinny łączyć roszczenie uboczne z wpłatą dłużnika i rozliczeniem faktora. Zgodnie z art. 20 ust. 2 ustawy o rachunkowości zapisy w księgach opierają się na dowodach księgowych stwierdzających dokonanie operacji gospodarczej (Źródło: Dziennik Ustaw – ustawa o rachunkowości, tekst jednolity z 2026 r – eli.gov.pl/api/acts/DU/2026/522/text.pdf).
Przejrzyste zestawienie pozwala sprawdzić każdą pozycję i jej późniejsze rozliczenie.
Najczęściej zadawane pytania
Czy samo wpisanie dodatkowej kwoty do wezwania do zapłaty wystarcza, by jej żądać?
Nie. Każda kwota wymaga odrębnej podstawy prawnej lub umownej; samo wskazanie jej w wezwaniu nie daje prawa do pobrania.
Czy można naliczyć karę umowną za opóźnienie w zapłacie faktury?
Nie za samo opóźnienie w zapłacie. Kara umowna może dotyczyć niewykonania zobowiązania niepieniężnego.
Czy odsetki za opóźnienie muszą być zastrzeżone w umowie?
Prawo do żądania odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego wynika z Kodeksu cywilnego. Ich wysokość zależy od umowy lub właściwej ustawy.
Czy można doliczyć wszystkie wydatki poniesione na windykację?
Nie. Ustawowa rekompensata dotyczy określonych transakcji handlowych, a pozostałe wydatki wymagają osobnej podstawy.
Czy zasady niedochodzenia należności przez gminę dotyczą dodatkowych kwot z faktury handlowej?
Nie. Zasady dotyczące cywilnoprawnych należności gminy nie określają zakresu należności ubocznych z faktury handlowej.
Ceny i warunki sprawdzone u źródeł: listopad 2026.
Stan prawny na: listopad 2026.
Porównaj finansowanie dla swojej firmy
Zostaw kontakt i opisz, czego potrzebujesz. Pomożemy Ci porównać warunki dostępnych ofert.
Poproś o pomoc w wyborze →