Przejdź do treści
Menu

Poradnik dla przedsiębiorców

353 KC: zobowiązanie to działanie albo zaniechanie

Wojciech MatułaAktualizacja: 6 min czytania

Art. 353 Kodeksu cywilnego opisuje zobowiązanie jako prawo wierzyciela do żądania świadczenia oraz odpowiadający mu obowiązek dłużnika. Świadczeniem może być działanie lub zaniechanie. Od tego rozróżnienia zaczynamy odczytywanie umowy i ocenę, czy strony wykonały swoje obowiązki (Źródło: Kancelaria Sejmu, Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 795, art. 353 – isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260000795)

Art. 353 § 2 KC wprost dopuszcza oba rodzaje świadczenia: działanie i zaniechanie. Znaczenie ma więc nie tylko to, co strona miała zrobić. Trzeba też sprawdzić, od jakiego działania miała się powstrzymać. Źródło: Dziennik Ustaw, Dz.U. z 2026 r. poz. 795; eli.gov.pl – eli.gov.pl/api/acts/DU/2026/795/text/O/D20260795.pdf.

Czym jest zobowiązanie według art. 353 KC?

Zobowiązanie według art. 353 Kodeksu cywilnego łączy wierzyciela z dłużnikiem. Wierzyciel może skierować żądanie do oznaczonego dłużnika, nie do dowolnej osoby. To właśnie ustalenie stron pozwala wskazać, kto powinien spełnić świadczenie (Źródło: Portal Gov.pl, opracowanie „Umowa o mediację”, objaśnienie art. 353 KC – gov.pl/attachment/722ac907-7f1c-4552-859f-176a6b254f88)

Art. 353 § 1 KC przyznaje wierzycielowi prawo żądania świadczenia od dłużnika. Na dłużniku spoczywa obowiązek jego spełnienia. Obie strony tego stosunku są więc określone.

Wierzyciel ma uprawnienie do żądania, a dłużnik ma obowiązek wykonania świadczenia. W umowie wzajemnej jedna strona może pełnić obie role: domagać się świadczenia i wykonywać własne.
Art. 487 § 2 KC uznaje za wzajemną umowę, w której świadczenie każdej strony jest odpowiednikiem świadczenia drugiej.

Art. 353 KC daje punkt wyjścia do ustalenia, czego można żądać od strony zobowiązania. Najpierw trzeba zatem wskazać osobę uprawnioną i zobowiązaną. Dopiero potem można ocenić konkretne świadczenie (Źródło: Portal Gov.pl, opracowanie „Umowa o mediację”, objaśnienie art. 353 KC – gov.pl/attachment/722ac907-7f1c-4552-859f-176a6b254f88)

Art. 353¹ KC pozwala stronom ułożyć stosunek prawny według ich uznania. Treść i cel umowy nie mogą jednak naruszać natury tego stosunku, ustawy ani zasad współżycia społecznego. Swoboda ustaleń ma więc granice.

W praktyce art. 353 KC pomaga ustalić, kto może żądać świadczenia, a kto powinien je wykonać.

Czym są świadczenia stron umowy faktoringu w świetle art. 353 KC?

Świadczenia stron umowy faktoringu obejmują uzgodnione czynności faktora i przedsiębiorcy. Każda ze stron może żądać ich wykonania od drugiej zgodnie z art. 353 KC. Faktor finansuje należności na warunkach umowy, a faktorant przekazuje objęte nią wierzytelności oraz wymagane dokumenty.
Podstawą przelewu wierzytelności z faktoranta na faktora jest art. 509 § 1 KC, z przewidzianymi w nim ograniczeniami.

Przelew wierzytelności przenosi na faktora prawo do żądania zapłaty za fakturę. Zaliczka faktoringowa jest częścią należności, którą przedsiębiorca otrzymuje przed rozliczeniem faktury. O pozostałych świadczeniach – między innymi obsłudze należności i opłatach – decyduje treść danej umowy (Źródło: Zintegrowana Platforma Edukacyjna, „Konspekt zajęć do tematu 17B” – static.zpe.gov.pl/portal/f/res/RxPV2JMc8NVmu/1611743690/ooQi24LX8CZ6oi9dtMeLZ9GRjgtc8Qz7.pdf)

Tabela zestawia świadczenia stron faktoringu z uprawnieniami, które przysługują drugiej stronie. Art. 510 § 1 KC stanowi, że umowa zobowiązująca do przeniesienia wierzytelności przenosi ją na nabywcę. Inaczej będzie, jeśli przepis lub strony postanowią odmiennie.

Strona Świadczenie Uprawnienie drugiej strony
Faktor Wypłata środków i uzgodniona obsługa należności Faktorant może żądać usług wskazanych w umowie.
Faktorant Przekazanie wierzytelności i dokumentów oraz zapłata uzgodnionych opłat Faktor może żądać czynności i płatności wskazanych w umowie.

Odbiorca faktury ma zapłacić wynikającą z niej należność. Objęcie faktury faktoringiem nie czyni go jednak stroną umowy między faktorem a faktorantem. Jego obowiązek wynika z odrębnej transakcji.
Zgodnie z art. 512 KC zapłata dotychczasowemu wierzycielowi przed zawiadomieniem o przelewie jest skuteczna wobec nabywcy. Wyjątek zachodzi, gdy dłużnik wiedział już o przelewie.

Obowiązki z umowy faktoringowej trzeba oddzielić od obowiązku zapłaty za fakturę.

Jak sprawdzić, czy strony wykonują umowę faktoringu zgodnie z jej treścią, celem i zwyczajami?

Porównaj działania stron umowy faktoringu z jej zapisami i celem finansowania. Przy ocenie uwzględnij także art. 354 KC: znaczenie mają ustalone zwyczaje oraz współdziałanie stron.
Art. 354 § 1 KC określa sposób wykonania zobowiązania przez dłużnika, a § 2 wymaga odpowiedniego współdziałania wierzyciela.

  • Treść umowy faktoringu określa zasady zgłaszania faktur, wypłaty środków, rozliczeń i przekazywania dokumentów. Od tych zapisów zacznij ocenę działań stron.
  • Wykonanie przez faktora można sprawdzić w potwierdzeniach przyjęcia faktur, historii wypłat i zestawieniach rozliczeń. Porównaj dokumenty z jego obowiązkami umownymi.
  • Wykonanie przez faktoranta potwierdzają zgłoszone wierzytelności, dostarczone dokumenty i korespondencja z faktorem. Sprawdź, czy pokazują one wykonanie uzgodnionych czynności.
  • Cel umowy wiąże się z korzystaniem z finansowania na uzgodnionych zasadach. Oceń, czy sposób obsługi faktur pozwala go osiągnąć.
  • Ustalone zwyczaje można odczytać z dotychczasowej praktyki stron. Sprawdź ją szczególnie wtedy, gdy umowa nie opisuje dokładnie przekazywania informacji; praktyka nie zastępuje jednak wyraźnych postanowień.

Wynik kontroli powiąż z konkretną czynnością, zapisem umowy i dokumentem potwierdzającym wykonanie obowiązku lub jego pominięcie. Zbierz materiały, na których opierasz ustalenia. Zgodnie z art. 6 KC fakt musi udowodnić osoba wywodząca z niego skutki prawne.

Każde ustalenie warto więc przypisać do obowiązku i dokumentu, który je potwierdza.

Jakie skutki w faktoringu ma niewykonanie świadczenia lub brak współdziałania?

Niewykonanie umowy faktoringu może opóźnić finansowanie. Jeśli wyrządzi drugiej stronie szkodę, może też prowadzić do odpowiedzialności odszkodowawczej. Liczą się naruszony obowiązek, treść umowy i związek naruszenia ze szkodą.
Art. 471 KC przewiduje naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Dłużnik nie odpowiada jednak, jeśli nie ponosi odpowiedzialności za przyczynę naruszenia.

Brak dokumentów wymaganych od faktoranta może przeszkodzić faktorowi w potwierdzeniu wierzytelności i wypłacie środków na uzgodnionych warunkach. Brak wypłaty przez faktora mimo spełnienia warunków umowy może z kolei pozbawić przedsiębiorcę oczekiwanego finansowania. Przy ocenie roszczenia o naprawienie szkody stosuje się art. 471 KC.
Przy ustalaniu odszkodowania art. 361 § 2 KC uwzględnia poniesione straty oraz korzyści, które poszkodowany mógłby osiągnąć.

Brak współdziałania może polegać na nieprzekazaniu informacji potrzebnych do rozliczenia należności. Sam brak zapłaty przez odbiorcę faktury nie oznacza jeszcze, że przedsiębiorca musi zwrócić finansowanie. Decydują o tym warunki umowy i przyjęty podział ryzyka.
Art. 516 KC stanowi, że zbywca odpowiada za wypłacalność dłużnika w chwili przelewu tylko wtedy, gdy przyjął taką odpowiedzialność.

Skutek naruszenia ustal na podstawie danego obowiązku, przyczyny jego niewykonania i zapisów umowy. Każdy z tych elementów może mieć znaczenie dla oceny odpowiedzialności.
Art. 473 § 1 KC pozwala dłużnikowi umownie przyjąć odpowiedzialność za naruszenie spowodowane określonymi okolicznościami, za które ustawowo nie odpowiada.

O skutkach naruszenia rozstrzygają konkretne obowiązki, postanowienia umowy i okoliczności niewykonania świadczenia.

Najczęściej zadawane pytania

Czy swoboda umów pozwala stronom ustalić dowolną treść stosunku prawnego?

Nie. Treść i cel umowy nie mogą naruszać natury stosunku prawnego, ustawy ani zasad współżycia społecznego.

Czy odbiorca faktury staje się stroną umowy faktoringu?

Nie. Jego obowiązek zapłaty wynika z odrębnej transakcji, a nie z umowy między faktorem a faktorantem.

Czy umowa zobowiązująca do przeniesienia wierzytelności sama ją przenosi?

Co do zasady tak — chyba że przepis lub strony postanowią inaczej.

Czy zapłata dotychczasowemu wierzycielowi po przelewie wierzytelności jest skuteczna?

Zapłata przed zawiadomieniem o przelewie jest skuteczna wobec nabywcy, chyba że dłużnik wiedział już o przelewie.

Kto powinien udowodnić fakt, z którego wywodzi skutki prawne?

Zgodnie z art. 6 KC obowiązek ten spoczywa na osobie, która z danego faktu wywodzi skutki prawne.

Stan prawny na: październik 2026.

Pomoc w wyborze faktoringu

Porównaj finansowanie dla swojej firmy

Zostaw kontakt i opisz, czego potrzebujesz. Pomożemy Ci porównać warunki dostępnych ofert.

Poproś o pomoc w wyborze →
Bezpłatne zapytanie · bez zobowiązań · decyzję o finansowaniu podejmuje faktor