Przejdź do treści
Menu

Poradnik dla przedsiębiorców

Jak zrobić fakturę w Excelu przy stawce VAT 23%?

Wojciech MatułaAktualizacja: 12 min czytania

Zacznij od danych sprzedawcy i nabywcy. Potem wpisz pozycje sprzedaży, oblicz kwotę do zapłaty i sprawdź dokument przed zapisaniem. Podstawowa stawka VAT wynosi 23%. Na fakturze zastosuj jednak stawkę właściwą dla danej sprzedaży. (Źródło: Źródło: Ministerstwo Finansów, „Stawki i limity VAT” – podatki.gov.pl/podatki-firmowe/vat/stawki-i-limity)

  • Otwórz pusty arkusz i wyznacz miejsce na dane sprzedawcy oraz nabywcy.
  • Wpisz towary lub usługi, ich ilości i ceny.
  • Oblicz wartość sprzedaży, VAT oraz kwotę do zapłaty.
  • Przed zapisaniem pliku sprawdź dane i obliczenia.

Gotowy arkusz przeczytaj jeszcze raz, tym razem jak dokument dla odbiorcy. Czy zawiera wszystkie wymagane dane? Przed przekazaniem faktury sprawdź je zgodnie z art. 106e ust. 1 ustawy o VAT. (Źródło: Źródło: Ministerstwo Finansów, „Podręcznik KSeF 2.0” – ksef.podatki.gov.pl/media/qzlha3vx/podrecznik-ksef-20-cz-ii-wystawianie-i-otrzymywanie-faktur-w-ksef-20260209.pdf)

Jak sformatować, numerować i przechowywać faktury w Excelu?

Podziel arkusz na nagłówek, pozycje sprzedaży i podsumowanie. Wyróżnij kwotę do zapłaty. Nazwij plik tak, by łatwo znaleźć dokument po numerze faktury lub nazwie kontrahenta. Numer nie może być przypadkowy. Zgodnie z art. 106e ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT musi być kolejny w ramach jednej lub więcej serii. Musi też jednoznacznie identyfikować fakturę. (Źródło: Źródło: LEX, „Art. 106e ustawy o VAT” – sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/podatek-od-towarow-i-uslug-17086198/art-106-e)

Ustal jeden schemat numeracji, na przykład 1/2026, 2/2026. Nadane numery zapisuj w rejestrze, żeby nie użyć żadnego ponownie. Przed wysłaniem zajrzyj też do podglądu wydruku. Jeśli tabela rozdziela się między stronami, dopasuj arkusz do jednej strony szerokości. (Źródło: Źródło: Pomoc techniczna firmy Microsoft, „Ustawienia strony” – support.microsoft.com/pl-pl/office/ustawienia-strony-71c20d94-b13e-48fd-9800-cedd1fec6da3)

Czytelny układ pomaga odbiorcy sprawdzić fakturę. Stała numeracja przyda się później także tobie, gdy będziesz szukać dokumentu.

Faktura papierowa czy elektroniczna – którą formę wybrać?

Przed przekazaniem faktury wybierz jej postać i sposób przechowywania. PDF zachowuje układ strony na innym urządzeniu, podczas gdy plik Excela nadal można edytować. Wydruk wymaga z kolei miejsca na papierową kopię.

Cecha PDF Wydruk papierowy
Przekazanie Wyślij plik uzgodnionym kanałem. Przekaż dokument osobiście lub pocztą.
Odnajdywanie Wyszukaj plik po numerze lub nazwie kontrahenta. Przejrzyj oznaczone segregatory.
Ochrona kopii Zapisz kopię w drugiej lokalizacji. Chroń dokument przed zniszczeniem i zagubieniem.

Nie każdą fakturę wystarczy jednak przekazać jako PDF lub wydruk. Jeśli sprzedaż podlega obowiązkowi wystawienia faktury w KSeF zgodnie z art. 106ga ust. 1 ustawy o VAT, żadna z tych postaci nie zastępuje faktury ustrukturyzowanej. Sprawdź to, zanim wyślesz dokument odbiorcy. (Źródło: Źródło: Ministerstwo Finansów, „Zakres obowiązkowego KSeF” – ksef.podatki.gov.pl/informacje-ogolne-ksef-20/zakres-obowiazkowego-ksef)

Jak przechowywać faktury, żeby łatwo je odnaleźć?

Przyjmij stały układ folderów i nazw plików. Dzięki temu później odnajdziesz fakturę bez przeglądania całego katalogu. Przechowuj dokumenty do upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Co do zasady jest to 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku. (Źródło: Źródło: Ministerstwo Finansów, „Zakończenie działalności gospodarczej” – podatki.gov.pl/poradniki-i-informatory/zakonczenie-dzialalnosci-gospodarczej)

  • Utwórz osobny folder dla każdego roku.
  • Nazywaj pliki według jednego wzoru, na przykład 2026-01-15_FV-1-2026_NazwaFirmy.pdf.
  • Przechowuj plik źródłowy Excel osobno od wersji przekazanej odbiorcy.
  • Rób kopię zapasową katalogu faktur w drugiej lokalizacji.

Kiedy trzeba wystawić fakturę, jakie dane podać i co zautomatyzować?

Zanim zaczniesz wypełniać fakturę, ustal, komu i za co sprzedajesz. Przy sprzedaży między przedsiębiorcami zasadą jest wystawienie faktury. Konsument może zażądać jej w ciągu 3 miesięcy od końca miesiąca, w którym dostarczono towar lub wykonano usługę. Ten sam termin dotyczy otrzymania całości lub części zapłaty. (Źródło: Źródło: INFORLEX, „Art. 106b ustawy o VAT” – inforlex.pl/wersje-fragmentu/tresc,DZU.2022.119.0000931,-1,.html?dok=3470194&nr=106.b&rodzaj=29)

Sprawdź również termin wystawienia właściwy dla transakcji. W typowym przypadku wystaw fakturę do 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu sprzedaży. Niektóre transakcje mają jednak odrębne terminy. Jeśli konsument zgłosi żądanie po miesiącu sprzedaży, co do zasady wystaw fakturę najpóźniej 15. dnia od zgłoszenia. (Źródło: Źródło: Rzeczpospolita, „Faktura dla konsumenta tylko na żądanie” – pro.rp.pl/podatki/art12602151-faktura-dla-konsumenta-tylko-na-zadanie)

W arkuszu oddziel stałe dane firmy od informacji o kontrahencie i transakcji. Powtarzalne pola możesz uzupełniać automatycznie, ale przed wystawieniem faktury sprawdź, czy dane są aktualne. Automatyzacja oszczędza czas, nie zastępuje kontroli.

Jak przestać ręcznie przepisywać dane na fakturach?

Przygotuj tabelę kontrahentów oraz katalog usług. Gdy wybierzesz kontrahenta, arkusz może uzupełnić powtarzalne pola faktury. Przyda ci się to szczególnie wtedy, gdy regularnie wystawiasz dokumenty tym samym odbiorcom.

  • Utwórz tabelę kontrahentów z nazwą, adresem i numerem identyfikacyjnym używanym na fakturze.
  • Dodaj katalog towarów lub usług wraz z nazwami i cenami.
  • W formularzu faktury przygotuj listę wyboru kontrahenta.
  • Pobieraj jego dane funkcją WYSZUKAJ.X albo WYSZUKAJ.PIONOWO, zależnie od wersji Excela.
  • Porównuj pobrane dane z informacjami od klienta.

Czy musisz wystawić fakturę i jakie dane powinna zawierać?

Obowiązek wystawienia faktury zależy od rodzaju sprzedaży i nabywcy. Zanim uzupełnisz arkusz, porównaj swoją sytuację z poniższymi przypadkami. Zwróć uwagę zarówno na termin żądania, jak i ewentualny wyjątek od obowiązku wystawienia dokumentu.

Sytuacja Czy wystawić fakturę? Co sprawdzić?
Sprzedaż na rzecz przedsiębiorcy Co do zasady tak. Sprawdź, czy nie obowiązuje wyjątek, na przykład dotyczący sprzedaży zwolnionej z VAT.
Sprzedaż zwolniona z VAT Co do zasady nie ma obowiązku wystawienia faktury bez żądania nabywcy. Sprawdź, czy nabywca zażądał faktury w ustawowym terminie.
Sprzedaż na rzecz konsumenta Co do zasady na żądanie zgłoszone w ustawowym terminie. Sprawdź datę sprzedaży i datę zgłoszenia żądania.

Na zwykłej fakturze podaj datę wystawienia, kolejny numer oraz nazwy i adresy stron. Wpisz też datę sprzedaży, jeśli jest inna niż data wystawienia. Przy pozycjach podaj nazwę, ilość i cenę towaru lub usługi. Uzupełnij wymagane dane identyfikacyjne, wartości sprzedaży oraz informacje o VAT. Przy sprzedaży zwolnionej sprawdź, czy trzeba wskazać podstawę zwolnienia. NIP nabywcy wpisuj wtedy, gdy przepisy wymagają identyfikacji tym numerem; nie przypisuj go automatycznie konsumentowi.

Wystawianie faktur w KSeF: przygotowanie, dostępne metody i korekty

Fakturę ustrukturyzowaną wystawisz w KSeF przez aplikację Ministerstwa Finansów lub program połączony z systemem. Sam Excel nie wyśle tam dokumentu. Najpierw sprawdź, czy dana sprzedaż podlega obowiązkowi wystawienia faktury w KSeF. Upewnij się też, że masz uprawnienia do działania w imieniu firmy.

Metodę dobierz do liczby dokumentów i sposobu pracy. Przy pojedynczych fakturach możesz wprowadzać dane ręcznie. Jeśli wystawiasz je regularnie, porównaj możliwości programu lub własnego systemu.

Metoda Co umożliwia? Dla kogo?
Aplikacja Podatnika KSeF Ręczne wprowadzenie danych i wysłanie faktury. Dla wystawiających niewiele dokumentów.
Program do fakturowania z integracją KSeF Przekazanie danych z programu do systemu bez ponownego wpisywania informacji (Źródło: Symfonia, „Krajowy System e-Faktur KSeF” – symfonia.pl/oprogramowanie/ksef). Dla firm regularnie wystawiających faktury.
Integracja własnego systemu przez API KSeF Połączenie systemu firmy z KSeF i automatyzację obiegu. Dla firm dysponujących zapleczem technicznym.

Jeśli prowadzisz dane sprzedaży w Excelu i wystawiasz pojedyncze faktury, przenieś je do aplikacji. Sprawdź wpisane informacje przed wysyłką. Przy większej liczbie dokumentów porównaj programy pod kątem obsługi KSeF i kontroli błędów.

Po przyjęciu faktury sprawdź jej numer KSeF i UPO, czyli urzędowe poświadczenie odbioru. Błąd w przyjętym dokumencie popraw przez fakturę korygującą. Sama zmiana pliku Excel nie poprawi faktury w KSeF (Źródło: Ministerstwo Finansów, „Podręcznik KSeF 2.0”, cz. II, wydanie z sierpnia 2026 r – ksef.podatki.gov.pl/media/rronoxyt/podrecznik-ksef-20-cz-ii-wystawianie-i-otrzymywanie-faktur-w-ksef-06082026.pdf).

Arkusz pomoże ci przygotować dane do faktury. Status dokumentu sprawdzisz jednak w KSeF. Tam też musisz uwzględnić ewentualną korektę.

Jak wystawić fakturę w KSeF przez portal krok po kroku?

W Aplikacji Podatnika KSeF możesz ręcznie wypełnić i wysłać formularz, jeśli masz odpowiednie uprawnienia. Ta metoda sprawdza się przy niewielkiej liczbie faktur. Przed rozpoczęciem przygotuj dane nabywcy i pozycje sprzedaży.

  • Otwórz Aplikację Podatnika KSeF i zaloguj się dostępną metodą uwierzytelnienia.
  • Wybierz firmę, w której imieniu wystawiasz fakturę, i sprawdź swoje uprawnienia.
  • Rozpocznij wystawianie faktury i wybierz formularz odpowiadający transakcji.
  • Wpisz dane nabywcy oraz pozycje sprzedaży.
  • Sprawdź podgląd dokumentu, a potem wyślij fakturę do KSeF.
  • Potwierdź przyjęcie faktury i pobierz UPO.

Wysłanie formularza nie kończy jeszcze kontroli. Sprawdź wynik jego weryfikacji w systemie. Za wystawioną uznaj fakturę przyjętą przez KSeF, nie formularz zapisany lub wysłany do weryfikacji.

Jak zrobić fakturę w Excelu z automatycznym obliczaniem VAT i kwoty do zapłaty?

Ustaw obliczenia osobno dla każdej pozycji: arkusz ma liczyć wartość netto, VAT i kwotę brutto. Następnie zsumuj wyniki w podsumowaniu. Gdy zmienisz ilość lub cenę, kwoty przeliczą się ponownie (Źródło: ExcelFirma, „Faktura VAT w Excelu – poradnik JDG” – excelfirma.com/poradnik/jak-wystawic-fakture-vat-excel).

Przygotuj kolumny: A – ilość, B – cena jednostkowa netto, C – stawka VAT, D – wartość netto, E – kwota VAT oraz F – wartość brutto. W kolumnie C podawaj stawkę jako procent, na przykład 23%. Wpisuj ją wyłącznie przy pozycjach, do których ma zastosowanie.

W wierszu 2 wpisz w D2 formułę =ZAOKR(A2*B2;2), w E2 =ZAOKR(D2*C2;2), a w F2 =D2+E2. Skopiuj te formuły w dół, aby objęły pozostałe pozycje. Funkcja ZAOKR zaokrągla wynik do dwóch miejsc po przecinku.

Pod ostatnią pozycją zsumuj kolumny D, E i F funkcją SUMA. Dla pozycji od wiersza 2 do 20 wpisz kolejno =SUMA(D2:D20), =SUMA(E2:E20) i =SUMA(F2:F20). Przy różnych stawkach VAT sprawdź sumy netto i podatku osobno dla każdej stawki. Dodaj pole „zapłacono” i odejmij jego wartość od sumy brutto. Otrzymasz kwotę pozostałą do zapłaty.

Na koniec wybierz pozycję z ceną, którą łatwo przeliczyć ręcznie. Porównaj własny wynik z wartościami w arkuszu. Taki test szybko ujawni błąd w formule.

Dlaczego sam eksport danych do arkusza nie daje gotowego raportu?

Eksport danych faktur do Excela przenosi zapisy dokumentów, ale nie wskazuje sam, które kwoty pozostają do zapłaty. W pliku mogą być zarówno faktury pierwotne, jak i korekty. Nie sumuj więc wszystkich widocznych wartości, dopóki nie sprawdzisz, co oznaczają.

Przykład: faktura na 10 000 zł i korekta zmniejszająca ją o 2 000 zł dają sprzedaż o wartości 8 000 zł. Zanim obliczysz wartość sprzedaży, przypisz korektę do faktury pierwotnej. Bez tego łatwo błędnie odczytać sumę z arkusza (Źródło: Fakturownia, „Faktury korygujące – częste błędy przy wystawianiu korekty” – pomoc.fakturownia.pl/faktury-korygujace-czeste-bledy-przy-wystawianiu-korekty).

Eksport z KSeF nie mówi też, czy kontrahent zapłacił. Jeśli przygotowujesz zestawienie należności, połącz faktury z ewidencją wpłat. Następnie porównaj płatności z kwotami po korektach. Przy analizie faktur do finansowania sprawdź również terminy płatności. Należności już uregulowane wyklucz z takiego zestawienia.

Sam arkusz pokazuje dane zapisane na dokumentach. Do oceny należności potrzebujesz jeszcze informacji o korektach i wpłatach. Dopiero ich porównanie pozwala ustalić, co pozostało do zapłaty.

Eksport faktur z KSeF do Excela i CSV bez pomyłek w danych

Do przeniesienia faktur z KSeF do Excela użyj narzędzia, które odczytuje dane z systemu. Narzędzie powinno zapisywać je w formacie obsługiwanym przez arkusz. XML zawiera uporządkowane dane faktury, ale nie jest gotową tabelą. Jeśli narzędzie oferuje eksport do CSV lub XLSX, przed otwarciem pliku sprawdź zakres pobranych dokumentów (Źródło: KSeF Import, „Czy z KSeF da się pobrać do Excela? Nie” – ksefimport.pl/blog/ksef-brak-eksportu-excel-csv).

Jak pobrać faktury z KSeF do Excela?

Otwórz aplikację lub program z dostępem do KSeF i pobierz potrzebne faktury. Następnie przygotuj ich dane jako tabelę. Taki układ pozwoli ci analizować dokumenty w arkuszu.

  • Zaloguj się do narzędzia obsługującego KSeF i wybierz właściwą firmę.
  • Ustaw zakres dat oraz rodzaj faktur, które chcesz pobrać (Źródło: KSeF Import, „Zestawienie faktur z KSeF – jak pobrać i co zawiera” – ksefimport.pl/blog/zestawienie-faktur-z-ksef).
  • Pobierz dokumenty i sprawdź, czy narzędzie udostępnia eksport tabelaryczny do CSV lub XLSX.
  • Jeśli otrzymasz pliki XML, użyj funkcji importu XML w Excelu albo programu, który przekształci ich dane w tabelę.
  • Otwórz wynikowy plik i porównaj liczbę wierszy z liczbą pobranych faktur. Sprawdź, czy pozycje jednej faktury zajmują osobne wiersze.

Pięć pułapek przy pobieraniu faktur z KSeF do Excela

Po imporcie nie zakładaj, że wszystkie kolumny od razu wyglądają poprawnie. Excel może zmienić postać identyfikatorów, dat lub kwot. Sprawdź przede wszystkim te ustawienia, które wpływają na zakres i odczyt danych:

  • Niepełny zakres: sprawdź filtry dat i typów dokumentów, aby nie pominąć faktur (Źródło: Ministerstwo Finansów, „Aplikacja Podatnika KSeF 2.0 – podręcznik użytkownika”, wersja 2.3 – ksef.podatki.gov.pl/media/i1ubiukl/aplikacja-podatnika-ksef-20-podrecznik-uzytkownika_25042026.pdf).
  • Zmiana identyfikatorów: ustaw numery faktur i identyfikatory jako tekst, aby Excel nie przekształcił ich w liczby.
  • Błędne daty: porównaj kilka zaimportowanych dat z dokumentami źródłowymi.
  • Nieprawidłowe kwoty: sprawdź separator dziesiętny i format liczbowy kolumn kwot.
  • Uszkodzone polskie znaki: wybierz właściwe kodowanie podczas otwierania CSV.

Jak dopasować kolumny eksportu z KSeF do programu księgowego?

Zanim przeniesiesz dane do księgowości, sprawdź specyfikację importu programu księgowego. Dopasuj do niej kolumny arkusza. W przeciwnym razie program może przypisać wartości do niewłaściwych pól.

  • Pobierz z programu księgowego wymagany wzór pliku lub listę pól importu.
  • Przypisz do tych pól dane z eksportu, w tym numer faktury, numer KSeF, daty i identyfikatory stron.
  • Sprawdź, czy program oczekuje jednego wiersza na fakturę, czy osobnych wierszy dla jej pozycji.
  • Ustaw wymagany format dat, kwot, waluty i separatorów w pliku CSV.
  • Zaimportuj jedną fakturę testową i porównaj zapis w programie z dokumentem w KSeF.

Jeśli próbny import przypisuje wartości do właściwych pól, sprawdź jeszcze kompletność pliku. Dopiero potem zaimportuj pozostałe faktury. Porównanie z dokumentem w KSeF pozwoli ci wychwycić pomyłkę przed przeniesieniem całego zestawu (Źródło: KSeF Import, „Konfiguracja pól eksportu” – ksefimport.pl/mozliwosci/konfiguracja-pol).

Najczęstsze błędy przy wystawianiu faktur w KSeF i sposoby ich uniknięcia

Przed wysyłką sprawdź dane nabywcy i zgodność przesyłanych informacji ze strukturą KSeF. Po wysyłce skontroluj jej wynik. To ważne rozróżnienie: inaczej postąpisz z błędem wykrytym przed przyjęciem faktury, a inaczej z pomyłką w dokumencie już przyjętym przez system.

Błąd Jak go rozpoznać? Co zrobić?
Błędny NIP nabywcy Numer na fakturze różni się od numeru przekazanego przez kontrahenta. Porównaj NIP z danymi zamówienia przed wysyłką. Przyjęcie faktury przez system nie potwierdza poprawności danych nabywcy (Źródło: Ministerstwo Finansów, „Podręcznik KSeF 2.0”, cz. II, wydanie z sierpnia 2026 r – ksef.podatki.gov.pl/media/rronoxyt/podrecznik-ksef-20-cz-ii-wystawianie-i-otrzymywanie-faktur-w-ksef-06082026.pdf).
Brak uprawnień System odmawia wykonania operacji w imieniu firmy. Sprawdź uprawnienia konta lub użytej metody uwierzytelnienia dla właściwego podmiotu.
Niezgodność ze strukturą KSeF System odrzuca przesłane dane. Odczytaj komunikat błędu, popraw wskazane pole w programie i ponów wysyłkę (Źródło: Ministerstwo Finansów, „Podręcznik KSeF 2.0”, cz. II, wydanie z sierpnia 2026 r – ksef.podatki.gov.pl/media/rronoxyt/podrecznik-ksef-20-cz-ii-wystawianie-i-otrzymywanie-faktur-w-ksef-06082026.pdf).
Ponowna wysyłka bez sprawdzenia statusu Program nie pokazuje od razu jednoznacznego wyniku pierwszej próby. Sprawdź status pierwszej wysyłki, zanim wyślesz fakturę ponownie.

Gdy KSeF odrzuci wysyłkę, usuń przyczynę i prześlij dokument ponownie. Jeśli znajdziesz błąd w fakturze już przyjętej, sprawdź zakres pomyłki i wystaw odpowiednią korektę (Źródło: Ministerstwo Finansów, „Podręcznik KSeF 2.0”, cz. II, wydanie z sierpnia 2026 r – ksef.podatki.gov.pl/media/rronoxyt/podrecznik-ksef-20-cz-ii-wystawianie-i-otrzymywanie-faktur-w-ksef-06082026.pdf). Kontroluj oddzielnie treść dokumentu oraz status wysyłki. Poprawne dane w Excelu nie potwierdzają, że KSeF przyjął fakturę (Źródło: Ministerstwo Finansów, „Podręcznik KSeF 2.0”, cz. II, wydanie z sierpnia 2026 r – ksef.podatki.gov.pl/media/rronoxyt/podrecznik-ksef-20-cz-ii-wystawianie-i-otrzymywanie-faktur-w-ksef-06082026.pdf).

Najczęściej zadawane pytania

Jak stworzyć arkusz faktury VAT w Excelu?

Dodaj dane sprzedawcy i nabywcy, numer i daty faktury oraz tabelę z nazwą towaru lub usługi, ilością, ceną netto i stawką VAT. Pod tabelą umieść podsumowanie wartości netto, VAT i brutto; obliczenia możesz oprzeć na formułach arkusza.

Czy w Excelu można przygotować fakturę pro forma?

Tak, możesz użyć własnego szablonu, ale wyraźnie oznacz dokument jako „PRO FORMA”. Nie jest on fakturą VAT ani dokumentem księgowym potwierdzającym sprzedaż.

Jak przygotować w Excelu fakturę zaliczkową?

Utwórz dokument z oznaczeniem „faktura zaliczkowa” i uwzględnij otrzymaną kwotę oraz dane dotyczące zamówienia. Sprawdź też, czy w danej sytuacji obowiązek wystawienia i termin wynikają z przepisów.

Jak pokazać rabat na fakturze przygotowanej w Excelu?

Możesz wpisać cenę po rabacie albo dodać osobną pozycję rabatową. Zadbaj, by z dokumentu jasno wynikała podstawa obliczenia należności.

Jak zabezpieczyć formuły w arkuszu faktury?

Zablokuj komórki z formułami, a pola przeznaczone do wpisywania danych pozostaw odblokowane. Następnie włącz ochronę arkusza, aby ograniczyć przypadkowe zmiany obliczeń.

Czy fakturę w Excelu można wystawić w obcej walucie?

Tak, możesz podać kwoty w walucie obcej, ale kwotę VAT przelicz na złote zgodnie z właściwymi zasadami i kursem. W arkuszu warto osobno wskazać walutę oraz zastosowany kurs.

Pomoc w wyborze faktoringu

Porównaj finansowanie dla swojej firmy

Zostaw kontakt i opisz, czego potrzebujesz. Pomożemy Ci porównać warunki dostępnych ofert.

Poproś o pomoc w wyborze →
Bezpłatne zapytanie · bez zobowiązań · decyzję o finansowaniu podejmuje faktor