Ustawa o zatorach płatniczych — kiedy faktura nie wystarcza?

Ustawa o zatorach płatniczych to potoczna nazwa ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Określa terminy zapłaty i skutki ich przekroczenia. Sprawdź, jakie prawa daje wierzycielowi i jakie obowiązki nakłada na przedsiębiorców.

Czym jest ustawa o zatorach płatniczych i jaki ma zakres?

Ustawa określa prawa wierzyciela, obowiązki dłużnika i zasady postępowania w sprawach nadmiernych opóźnień. Dotyczy płatności wynikających z działalności prowadzonej przez strony transakcji.

Świadczenie pieniężne to kwota, którą dłużnik ma zapłacić wierzycielowi za wykonane zobowiązanie. Gdy pieniądze nie wpływają w terminie, ustawa określa skutki opóźnienia.

O zastosowaniu przepisów decyduje związek płatności z transakcją handlową. Samo wystawienie faktury nie wystarcza.

Jakie transakcje obejmuje ustawa o zatorach płatniczych?

Ustawa obejmuje transakcje handlowe, czyli umowy o odpłatną dostawę towaru lub świadczenie usługi związane z działalnością stron. Nie każdy dług podlega więc tym przepisom. Trzeba sprawdzić, skąd wziął się obowiązek zapłaty.

Co zmieniła nowelizacja ustawy o zatorach płatniczych?

Nowelizacja ustawy o zatorach płatniczych zmieniła między innymi zasady postępowań wobec podmiotów opóźniających płatności oraz obowiązki sprawozdawcze. Gdy oceniasz umowę lub zaległą należność, sprawdź przepisy właściwe dla tej transakcji. Zmiany wprowadziła ustawa z 4 listopada 2022 r. (Dz.U. z 2022 r. poz. 2414) (Źródło: Dziennik Ustaw – eli.gov.pl/eli/DU/2022/2414/ogl).

Najpierw sprawdź, z czego wynika obowiązek zapłaty.

Czym są ustawowe terminy zapłaty i powiązane z nimi obowiązki sprawozdawcze?

Termin zapłaty wyznacza czas, w którym dłużnik powinien uregulować należność z transakcji handlowej. Jego dopuszczalna długość zależy od rodzaju dłużnika. Część przedsiębiorców musi też składać sprawozdania o stosowanych terminach płatności (Źródło: Biznes.gov.pl, „Terminy zapłaty w transakcjach handlowych” – biznes.gov.pl/pl/portal/00156).

Początek biegu terminu zależy od doręczenia faktury i wykonania świadczenia. Strony nie mogą umownie ustalić daty doręczenia faktury lub rachunku po to, by przesunąć ten początek. Zakaz wynika z art. 8a ustawy – przepis nie jest podzielony na ustępy (Źródło: Dziennik Ustaw – tekst jednolity ustawy – eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/1790/text.html).

Co zrobić, gdy nie da się ustalić daty doręczenia faktury albo dłużnik dostał ją przed dostawą? Termin liczy się wtedy od otrzymania towaru lub usługi. Jeśli umowa przewiduje badanie ich zgodności, uzgodniony czas badania nie może przekraczać 30 dni (Źródło: ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, art. 7 ust. 4, art. 8 ust. 5 i art. 9 ust. 1 – eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/1790/text.html).

Bez ustalenia początku terminu trudno prawidłowo ocenić opóźnienie.

Kto składa sprawozdanie o terminach zapłaty w transakcjach handlowych?

Sprawozdanie o terminach zapłaty składają kierownicy podmiotów objętych tym obowiązkiem, nie każdy przedsiębiorca wystawiający faktury. Dokument pokazuje stosowane terminy oraz płatności otrzymane i dokonane przez raportujący podmiot. Obowiązek określa art. 13a ust. 1 ustawy, a odpowiedzialność kierownika podmiotu – ust. 3 (Źródło: Dziennik Ustaw – tekst jednolity ustawy – eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/1790/text.html).

Jakie terminy zapłaty przewiduje ustawa i kiedy można je wydłużyć?

Ustawa przewiduje inne granice terminów dla przedsiębiorców, a inne dla podmiotów publicznych. Między przedsiębiorcami zasadniczy termin wynosi 60 dni. Tam, gdzie ustawa pozwala na odstępstwo, strony mogą wyraźnie uzgodnić dłuższy termin, jeśli nie jest rażąco nieuczciwy wobec wierzyciela (Źródło: ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, art. 7 ust. 2–2a – eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/1790/text.html).

Przy dłuższym terminie umownym wierzyciel, który nie jest dużym przedsiębiorcą, może żądać odsetek po upływie 30 dni. Stosuje wtedy zasady określone w ustawie. Prawo to nie obejmuje wskazanych w niej transakcji z publicznym podmiotem leczniczym (Źródło: ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, art. 5 – eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/1790/text.html).

Jaki jest maksymalny termin płatności faktury w 2026 roku?

Maksymalny termin płatności faktury w 2026 roku zależy od tego, kto jest dłużnikiem:

Czy termin płatności wynoszący 90 dni jest zgodny z ustawą?

Termin płatności wynoszący 90 dni nie będzie dopuszczalny w każdej transakcji. Liczą się status stron i warunki umowy (Źródło: ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, art. 7 ust. 2–2a i art. 8 ust. 2 – eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/1790/text.html).

Zanim zaakceptujesz dłuższy termin, sprawdź, czy w tej relacji handlowej wolno go zastosować. Sam zapis „90 dni” na fakturze nie przesądza o zgodności z ustawą (Źródło: ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, art. 7 ust. 2–2a i art. 8 ust. 2 – eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/1790/text.html).

Najpierw ustal status stron, potem oceń termin.

Czym są odsetki i koszty odzyskiwania należności?

Odsetki za opóźnienie należą się wierzycielowi z powodu nieterminowej zapłaty. Rekompensata za koszty odzyskiwania należności jest osobnym roszczeniem związanym z dochodzeniem płatności. Wierzyciel oczekuje zapłaty, a dłużnik ma jej dokonać. Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 rekompensata wynosi równowartość 40 euro, gdy świadczenie pieniężne nie przekracza 5000 zł (Źródło: Dziennik Ustaw – tekst jednolity ustawy – eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/1790/text.html).

Oprócz ryczałtowej rekompensaty wierzyciel może żądać zwrotu uzasadnionych kosztów odzyskiwania należności, jeśli są od niej wyższe. Musi wykazać, że poniósł te koszty w związku z odzyskiwaniem długu. Podstawą żądania jest art. 10 ust. 2 ustawy (Źródło: Dziennik Ustaw – tekst jednolity ustawy – eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/1790/text.html).

Roszczenia o ustawową rekompensatę nie można zbyć, czyli przenieść na kogoś innego. Inaczej jest z należnością z faktury – wierzyciel może ją przenieść. Zakaz dotyczący rekompensaty wynika z art. 10 ust. 4 ustawy (Źródło: Dziennik Ustaw – tekst jednolity ustawy – eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/1790/text.html).

Odsetki i rekompensata pozostają dwoma odrębnymi roszczeniami.

Kiedy przysługuje rekompensata za koszty odzyskiwania należności?

Prawo do rekompensaty powstaje bez wezwania, gdy wierzyciel nabywa prawo do odsetek. Nie trzeba wcześniej wysyłać dłużnikowi ponaglenia. Określa to art. 10 ust. 1 ustawy (Źródło: Dziennik Ustaw – tekst jednolity ustawy – eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/1790/text.html).

Jakie odsetki i rekompensatę można naliczyć za opóźnioną płatność?

Za opóźnioną płatność wierzyciel może naliczyć odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych i dochodzić rekompensaty. Jeśli strony podzieliły płatność na części, prawa te przysługują przy każdej niezapłaconej części. Wynika to z art. 11 ust. 2 ustawy (Źródło: Dziennik Ustaw – tekst jednolity ustawy – eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/1790/text.html).

Jak dochodzić od kontrahenta odsetek i rekompensaty?

Odsetek i rekompensaty dochodź wraz z niezapłaconą należnością. Podaj dłużnikowi podstawę i wysokość każdego żądania. Jeśli dłużnik nie jest publicznym podmiotem leczniczym, stopa odsetek równa się stopie referencyjnej NBP powiększonej o 10 punktów procentowych (Źródło: Dziennik Ustaw – tekst jednolity ustawy – eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/1790/text.html).

• Sprawdź umowę, fakturę i dokument potwierdzający dostawę lub wykonanie usługi.
• Ustal termin zapłaty oraz okres opóźnienia niezapłaconej należności.
• Oblicz odsetki, a rekompensatę wpisz jako osobną pozycję w wezwaniu do zapłaty.
• Zachowaj dowody dodatkowych kosztów, jeśli domagasz się ich zwrotu.
• Jeśli dłużnik nadal nie płaci, dochodź roszczeń przed sądem.

Wskaż osobno należność główną, odsetki i koszty. Dłużnik będzie mógł wtedy sprawdzić żądaną kwotę. Osobną pozycją może być rekompensata stanowiąca równowartość 70 euro, gdy świadczenie przekracza 5000 zł, ale jest niższe niż 50 000 zł (Źródło: Dziennik Ustaw – tekst jednolity ustawy – eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/1790/text.html).

Rozpisanie roszczeń pozwala sprawdzić, skąd wzięła się żądana suma.

Czym są obowiązki sprawozdawcze przedsiębiorców objętych ustawą?

Obowiązki sprawozdawcze polegają na składaniu sprawozdań o stosowanych przez siebie terminach zapłaty. Zestawienia pokazują, kiedy objęte nimi podmioty regulują zobowiązania i otrzymują należności. Obowiązek dotyczy między innymi podatkowych grup kapitałowych oraz podatników CIT z rocznym przychodem przekraczającym równowartość 50 mln euro.

Sprawozdanie składa się raz w roku. Obejmuje zarówno płatności terminowe, jak i opóźnione, dlatego firma musi gromadzić dane o należnościach i zobowiązaniach. Dokument za poprzedni rok kalendarzowy złóż do 30 kwietnia (Źródło: Biznes.gov.pl – Sprawozdanie o terminach zapłaty w transakcjach handlowych – biznes.gov.pl/pl/portal/ou125).

Sprawozdania największych przedsiębiorstw są publicznie dostępne. Przed zawarciem umowy kontrahent może z nich sprawdzić praktyki płatnicze firmy. Art. 13a ust. 5 ustawy nakazuje publikować zbiorcze zestawienie sprawozdań w Biuletynie Informacji Publicznej (Źródło: Dziennik Ustaw – tekst jednolity ustawy – eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/1790/text.html).

Raportują tylko podmioty wskazane w ustawie. Ich opublikowane sprawozdania pozwalają sprawdzić sposób rozliczania transakcji. Do objętych obowiązkiem należą wskazani podatnicy CIT, których przychód przekroczył równowartość 50 mln euro (Źródło: Biznes.gov.pl – Sprawozdanie o terminach zapłaty w transakcjach handlowych – biznes.gov.pl/pl/portal/ou125).

Nie każda firma ma obowiązek złożenia sprawozdania.

Jak zapobiegać zatorom płatniczym w firmie?

Zatorom płatniczym zapobiegasz, gdy pilnujesz terminów i szybko reagujesz na zaległe faktury. Prowadź rejestr z kwotą, nazwą kontrahenta i terminem płatności. Osobno oznacz należności niewymagalne oraz przeterminowane o 1–30 dni – tak łatwiej dostrzeżesz pierwsze zaległości (Źródło: PowerBI.pl – Power BI w zarządzaniu należnościami – powerbi.pl/blog/blog/power-bi-w-zarzadzaniu-naleznosciami-jak-analizowac-dso-przeterminowane-faktury-i-ryzyko-utraty-plynnosci).

Przed przyznaniem odroczonego terminu sprawdź historię płatności kontrahenta. Porównuj też daty spodziewanych wpływów z terminami własnych zobowiązań. Gdy DSO przewyższa DPO, firma przeciętnie dłużej czeka na pieniądze, niż sama czeka z zapłatą dostawcom. Różnica DSO − DPO pokazuje tę lukę w dniach (Źródło: Inratio – DPO: co to jest, wzór, przykład – inratio.pl/slownik/dpo).

Ustal, kto kontaktuje się z dłużnikiem, a kto decyduje o dalszej sprzedaży z odroczoną płatnością. Przy stałym podziale zadań nie trzeba czekać do końca miesiąca, żeby zareagować na opóźnienie.

Regularny przegląd rejestru pomaga wcześnie wychwycić zaległości.

Od czego zacząć przeciwdziałanie zatorom płatniczym?

Przeciwdziałanie zatorom płatniczym zacznij od ułożenia faktur według terminów zapłaty. Do każdej dołącz umowę i potwierdzenie dostawy lub wykonania usługi. Przed rozmową z kontrahentem będziesz wiedzieć, z czego wynika należność.

Jak reagować na pierwsze opóźnienia kontrahentów?

Na pierwsze opóźnienie kontrahenta zareaguj kontaktem. Zapytaj, dlaczego nie zapłacił.

• Sprawdź, czy kontrahent dostał fakturę i czy zgłaszał zastrzeżenia do świadczenia.
• Przypomnij kwotę należności i termin, który już minął.
• Poproś o konkretną datę przelewu; zachowaj potwierdzenie ustaleń.
• Jeśli pieniądze nie wpłyną, wyślij pisemne wezwanie i oceń ryzyko dalszej sprzedaży z odroczoną płatnością.

Zapis rozmowy lub korespondencja pomogą Ci zdecydować, co dalej zrobić z długiem.

Jakie mechanizmy pomagają zapobiegać zatorom płatniczym?

Kontrola należności zmniejsza ryzyko nowych zatorów. Gdy dług już powstał, wierzyciel może też rozważyć ulgę podatkową, zabezpieczenie roszczenia lub przelew wierzytelności. Każdy z tych mechanizmów działa inaczej:

Ulga zmniejsza obciążenie podatkowe, zabezpieczenie chroni dochodzone roszczenie, a przelew zmienia jego wierzyciela.

Jak ograniczyć ryzyko zatorów dzięki kontroli należności i faktoringowi?

Połącz kontrolę należności z faktoringiem, jeśli firma potrzebuje pieniędzy przed terminem zapłaty faktur. Faktor finansuje należności, ale nie zwalnia Cię to ze sprawdzania, czy kontrahenci płacą zgodnie z umową.

• Oznacz w rejestrze faktury, których termin zapłaty wypada po terminach Twoich zobowiązań.
• Sprawdź, które należności firma faktoringowa przyjmie do finansowania.
• Porównaj koszt faktoringu, zasady wypłaty pieniędzy i postępowanie w razie braku zapłaty przez kontrahenta.
• Monitoruj spłatę sfinansowanych faktur tak samo jak pozostałych należności.

Kontrola pokazuje zagrożone płatności. Faktoring może z kolei dostarczyć pieniędzy na bieżące wydatki, zanim zapłaci kontrahent.

Finansowanie faktur nie zastępuje pilnowania terminów.

Zatory płatnicze: skąd się biorą i jakie mają skutki

Zatory płatnicze powstają, gdy spóźniona zapłata od odbiorcy utrudnia firmie regulowanie własnych zobowiązań. Przyczyną bywa zaległość kontrahenta. Problem może też wynikać z umowy: pieniądze od odbiorcy mają wpłynąć później, niż trzeba zapłacić dostawcom.

Firma ponosi koszty, zanim otrzyma zapłatę za towar lub usługę. Jeśli odbiorca nie płaci, przedsiębiorca pokrywa wydatki z innych środków albo odkłada własne płatności. Tak opóźnienie przechodzi na kolejnych uczestników obrotu.

Płynność finansowa to zdolność firmy do regulowania bieżących zobowiązań. Zator ją osłabia, choć firma wykazuje sprzedaż i ma prawo żądać zapłaty za wystawione faktury.

Jedna zaległość może odbić się na rozliczeniach kolejnych firm.

Czym są zatory płatnicze i dlaczego zagrażają płynności firmy?

Łańcuch zaległości zaczyna się wtedy, gdy brak zapłaty jednej firmie utrudnia jej zapłatę innym. Sama należność na fakturze nie pokryje wynagrodzeń, podatków ani dostaw. Im więcej wpływów zależy od spóźniającego się kontrahenta, tym mocniej jego dług obciąża bieżące rozliczenia.

Jakie ryzyko dla przedsiębiorcy niosą opóźnione płatności?

Opóźnione płatności narażają przedsiębiorcę na brak środków i koszty dochodzenia należności. Zaległość odbiorcy może zmusić firmę do odłożenia zakupów lub ograniczenia nowych zleceń. Jeśli firma sama zacznie płacić po terminie, pogorszą się też warunki współpracy z dostawcami.

Kto raportuje zatory płatnicze?

Nie istnieje jeden raport o zatorach płatniczych składany przez każdą firmę. Podmioty wskazane w ustawie składają sprawozdania o własnych praktykach płatniczych. Wierzyciel może natomiast zawiadomić UOKiK o podejrzeniu nadmiernych opóźnień. To dwa działania o różnych celach.

Sprawozdanie nie jest zawiadomieniem o podejrzeniu naruszenia.

Zmiany w przepisach o zatorach płatniczych: co warto wiedzieć

Odróżniaj obowiązujące przepisy o zatorach płatniczych od projektów unijnych. Polska ustawa już obowiązuje. Propozycje Komisji Europejskiej nie są jeszcze podstawą ustalania terminów ani rekompensaty, bo projekt rozporządzenia UE pozostaje w toku prac legislacyjnych.

Proponowany termin zapłaty wynosi co do zasady 30 dni, lecz w transakcjach między przedsiębiorstwami można wyraźnie uzgodnić termin do 60 dni. Projekt przewiduje również rekompensatę w wysokości 50, 100 lub 150 euro. Te terminy i kwoty są propozycjami, a nie zasadami obowiązującymi na mocy polskiej ustawy (Źródło: polskojęzyczna rezolucja ustawodawcza Parlamentu Europejskiego z 23 kwietnia 2024 r – sip.lex.pl/akty-prawne/dzienniki-UE/rezolucja-ustawodawcza-parlamentu-europejskiego-z-dnia-23-kwietnia-2024-r-w-72510652).

Umowę i zaległą fakturę oceniaj według przepisów właściwych dla transakcji. Nie stosuj jeszcze projektu.

Projektowane zasady nie zmieniają dziś rozliczenia faktury.

Które zmiany w przepisach mają ograniczać zatory płatnicze?

Zmiany przepisów o zatorach płatniczych mają ograniczać opóźnienia przez reguły ustalania terminów i ochronę wierzyciela. Zawsze sprawdź, czy konkretna zmiana weszła już w życie. Sama zapowiedź nie zmienia terminu uzgodnionego w umowie na podstawie obowiązujących przepisów.

Jakie zmiany dotyczące zatorów płatniczych są planowane?

Projekt rozporządzenia UE zakłada ujednolicenie zasad dotyczących opóźnionych płatności. Nie jest jednak obowiązującym prawem. Zanim zmienisz wzory umów lub sposób naliczania należności, sprawdź, czy akt przyjęto i od kiedy ma być stosowany.

Kiedy opóźnienia w płatnościach naruszają prawo?

Opóźnienie w płatności oznacza, że dłużnik nie zapłacił wymagalnej należności w terminie. Osobno sprawdź, czy termin zapisany w umowie był dopuszczalny. Zgoda obu stron nie sprawia, że postanowienie sprzeczne z ustawą staje się zgodne z prawem. Nadmierne opóźnianie płatności może też prowadzić do postępowania UOKiK.

Jak odnaleźć się w najważniejszych przepisach o zatorach płatniczych?

Przepisy o zatorach płatniczych stosuj do konkretnej umowy i daty jej rozliczenia. Sprawdź kolejno:

• Ustal status wierzyciela i dłużnika oraz rodzaj transakcji.
• Porównaj uzgodniony termin zapłaty z przepisami właściwymi dla obu stron.
• Sprawdź datę wymagalności należności i potwierdzenie zapłaty.
• Oddziel obowiązujący tekst ustawy od projektów ogłaszanych podczas prac legislacyjnych.

Tak ocenisz bieżącą płatność bez sięgania po propozycje, które jeszcze nie obowiązują.

Co ustawa zmienia w codziennym działaniu przedsiębiorców?

Ustawa o zatorach płatniczych wpływa na ustalanie warunków zapłaty i obsługę faktur. Nie wystarczy odczytać terminu z umowy, by stwierdzić, czy rozliczenie jest zgodne z prawem.

Przed zawarciem umowy sprawdź status obu stron i uzgodnione warunki płatności. Zachowaj potwierdzenia wykonania świadczenia, wystawienia faktury oraz jej doręczenia. Te dokumenty pozwolą później odtworzyć przebieg rozliczenia.

Na co dzień zestawiaj ewidencję faktur z faktycznymi datami zapłaty. Wtedy odróżnisz należności, na które jeszcze czekasz, od zaległości wymagających reakcji.

Dobra ewidencja pokazuje zarówno warunki umowy, jak i rzeczywiste wpłaty.

Jakie nowe obowiązki muszą uwzględnić przedsiębiorcy?

Przedsiębiorcy muszą dostosować warunki rozliczeń do przepisów i pilnować własnych płatności. Obowiązki formalne zależą jednak od statusu firmy. Nie każdy przedsiębiorca składa sprawozdanie o praktykach płatniczych.

Gdy zmieniasz wzór umowy, sprawdź postanowienia o terminie zapłaty. Przy obsłudze faktur zadbaj o dostęp do danych o należnościach i zobowiązaniach. Prawidłowe warunki umowy oraz rzetelny zapis płatności są podstawą zgodnego rozliczenia.

Kogo obejmuje ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych?

Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych obejmuje rozliczenia między przedsiębiorcami oraz zapłatę przedsiębiorcy przez podmiot publiczny za towar lub usługę, z uwzględnieniem ustawowych wyłączeń. O jej zastosowaniu decydują status stron i rodzaj umowy.

MŚP oznacza mikro-, małych i średnich przedsiębiorców. Podmiot publiczny jest określony w ustawie przez odwołanie do prawa zamówień publicznych. Gdy dłużnikiem jest publiczny podmiot leczniczy, czyli jednostka udzielająca świadczeń zdrowotnych, obowiązują inne zasady.

Nie każda niezapłacona faktura podlega ustawie. Sprawdź strony umowy, źródło długu i wyłączenia dotyczące zobowiązania.

Odsetki i rekompensaty za opóźnienia: kiedy i ile można odzyskać

Odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych zależą od niezapłaconej kwoty i czasu zwłoki. Rekompensata ma natomiast wysokość określoną w ustawie, zależną od wartości świadczenia pieniężnego.

Wierzyciel może dochodzić należności głównej, odsetek i rekompensaty jako osobnych roszczeń. Przy obliczaniu żądanej sumy oddziel niezapłaconą część faktury od kwot wynikających z opóźnienia.

Prawa te przysługują wtedy, gdy rozliczenie podlega ustawie, a wierzyciel wykonał swoje świadczenie. Sama nieopłacona faktura nie przesądza jeszcze o zastosowaniu przepisów o transakcjach handlowych.

Najpierw sprawdź transakcję, dopiero potem licz roszczenia.

Ile wynosi rekompensata za opóźnioną płatność?

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności wynosi 40, 70 albo 100 euro. Właściwa kwota zależy od wartości niezapłaconego świadczenia. Granice przedziałów wyglądają następująco: (Źródło: ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, art. 10 ust. 1 – eli.gov.pl/api/acts/DU/2023/1790/text.html)

O kwocie rekompensaty decyduje wartość świadczenia. Długość opóźnienia jej nie zmienia.

Kiedy należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych?

Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych przysługują wierzycielowi, który wykonał świadczenie, ale nie dostał zapłaty w terminie. Naliczaj je od niezapłaconej kwoty za czas opóźnienia. Jeśli dłużnik zapłaci tylko część długu, dalsze odsetki dotyczą pozostałej kwoty.

Jak sprawdzić, czy opóźniona transakcja podlega ustawie?

Opóźnioną transakcję oceniaj na podstawie umowy, statusu stron i dokumentów rozliczeniowych. Sprawdź zwłaszcza:

• Czy umowa dotyczy odpłatnej dostawy towaru lub wykonania usługi w ramach działalności stron.
• Kto jest wierzycielem, kto dłużnikiem i jaki jest status obu stron.
• Czy zobowiązanie nie podlega ustawowemu wyłączeniu.
• Jak termin zapłaty ma się do daty wykonania świadczenia i historii wpłat.

Gdy potwierdzisz zastosowanie ustawy i opóźnienie, ustal odsetki oraz właściwą kwotę rekompensaty.

Podstawa prawna przeciwdziałania zatorom płatniczym

Podstawą prawną przeciwdziałania zatorom płatniczym jest ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Oceniając umowę lub zaległość, sięgnij po brzmienie przepisów właściwe dla danego rozliczenia.

Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych jest nowelizacją. Nie stosuje się jej jako osobnej ustawy zamiast przepisów o transakcjach handlowych. Jej tytuł znajdziesz w historii zmian prawa, ale bieżące uprawnienia stron wynikają z przepisów uwzględniających obowiązujące nowelizacje.

Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji może mieć zastosowanie, jeśli działanie kontrahenta spełnia przesłanki takiego czynu. Sama spóźniona zapłata jeszcze tego nie przesądza. Zaległość oceniaj przede wszystkim według przepisów właściwych dla transakcji.

W konkretnej sprawie liczą się przepisy właściwe dla jej rozliczenia.

Duży przedsiębiorca: jakie ograniczenia dotyczą terminów płatności?

Duży przedsiębiorca nie może w umowie wydłużyć ustawowego terminu zapłaty, gdy kupuje towar lub usługę od MŚP. To transakcja asymetryczna: mikro-, mała lub średnia firma jest wierzycielem, a duża firma dłużnikiem.

Duży przedsiębiorca musi poinformować drugą stronę o swoim statusie najpóźniej przy zawarciu transakcji handlowej. Dostawca może dzięki temu ocenić proponowany termin, zanim podpisze umowę.

Status dłużnika sprawdź już podczas uzgadniania płatności. Od niego zależy dopuszczalny termin.

Informacja o statusie dużego przedsiębiorcy jest potrzebna przed podpisaniem umowy.

Raport o zatorach płatniczych: obowiązek i sposób złożenia

Raport o zatorach płatniczych, czyli sprawozdanie o stosowanych terminach zapłaty, składają podmioty objęte ustawowym obowiązkiem. Służy do tego usługa elektroniczna Ministerstwa Rozwoju i Technologii. Termin złożenia upływa 30 kwietnia.

Sprawozdanie zawiera dane o płatnościach otrzymanych od kontrahentów i dokonanych na ich rzecz. Przygotujesz je na podstawie ewidencji należności i zobowiązań. Potrzebne będą między innymi uzgodnione terminy oraz rzeczywiste daty zapłaty.

Raport opisuje praktyki płatnicze składającego go podmiotu. Nie jest zawiadomieniem o pojedynczej zaległości kontrahenta. Przed wysłaniem sprawdź, czy dane obejmują także faktury nadal niezapłacone.

Kompletny raport wymaga kompletnej ewidencji płatności.

Jak złożyć raport o zatorach płatniczych?

Raport o zatorach płatniczych złóż elektronicznie przez usługę Ministerstwa Rozwoju i Technologii. Najpierw przygotuj dane za okres sprawozdawczy:

• Sprawdź, czy Twoja firma musi złożyć sprawozdanie.
• Zbierz dane o należnościach, zobowiązaniach, terminach i faktycznych datach zapłaty.
• Porównaj zestawienie z ewidencją księgową i usuń rozbieżności.
• Wypełnij formularz w usłudze elektronicznej i wyślij go jako osoba uprawniona.
• Zachowaj potwierdzenie złożenia sprawozdania.

Potwierdzenie wysyłki dokumentuje wykonanie obowiązku.

Kontrola UOKiK w sprawie zatorów płatniczych: przebieg i możliwe kary

Prezes UOKiK może wszcząć postępowanie wobec przedsiębiorcy, który nadmiernie opóźnia płatności z transakcji handlowych. Organ bierze pod uwagę sumę świadczeń niezapłaconych lub zapłaconych po terminie przez 3 kolejnych miesięcy. Próg nadmiernego opóźniania wynosi 2 mln zł (Źródło: UOKiK, „Złóż zawiadomienie” – uokik.gov.pl/public/zatory-platnicze-zloz-zawiadomienie).

UOKiK analizuje w postępowaniu umowy, faktury, terminy wymagalności i dowody zapłaty. Ustawa przewiduje na postępowanie w sprawie nadmiernego opóźniania płatności maksymalnie 5 miesięcy.

• Ustalenie zaległości: organ sprawdza, które świadczenia nie zostały spełnione w terminie.
• Ocena skali opóźnień: organ sumuje płatności z badanego okresu.
• Rozstrzygnięcie: Prezes UOKiK może nałożyć administracyjną karę pieniężną, jeśli stwierdzi naruszenie.

Przekroczenie progu może skutkować postępowaniem. Jedna zaległa faktura nie oznacza automatycznej kary.

Organ bada skalę opóźnień, nie tylko pojedynczą fakturę.

Ograniczenie swobody kontraktowej: czego nie można narzucić w umowie?

Ustawa o zatorach płatniczych ogranicza swobodę ustalania terminów. Dłużnik nie może narzucić wierzycielowi wydłużenia sprzecznego z przepisami. Podpisanie umowy nie odbiera wierzycielowi ustawowej ochrony.

Jeśli termin przekracza 120 dni i ustalono go z naruszeniem zasad wydłużania, wierzyciel może wypowiedzieć umowę albo od niej odstąpić. Nie wystarcza sama długość terminu. Znaczenie ma również sposób jego uzgodnienia.

Po skorzystaniu z tego prawa należność za wykonane świadczenia staje się wymagalna w ciągu 7 dni. Przepisy chronią więc także zapłatę za pracę już wykonaną.

Długi termin oceniaj razem z zasadami jego ustalenia.

Automatyczne odsetki za opóźnienie: kiedy powstaje prawo do ich naliczenia?

Prawo do odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych powstaje bez wezwania dłużnika. Wierzyciel musi wykonać swoje świadczenie, a zapłata nie może wpłynąć w terminie. Ponaglenie pomaga dochodzić długu, lecz nie tworzy prawa do odsetek.

Odsetki obejmują czas, w którym należność pozostaje niezapłacona. Do obliczenia sprawdź kwotę zaległości, termin zapłaty i dzień faktycznego uregulowania długu.

Decydują wykonanie świadczenia przez wierzyciela oraz brak terminowej zapłaty. Wcześniejsze wysłanie wezwania nie jest warunkiem.

Wezwanie pomaga odzyskać dług, ale nie warunkuje odsetek.

Kary i sankcje za zatory płatnicze: co grozi firmie?

Kary pieniężne za nadmierne opóźnianie płatności może nakładać Prezes UOKiK. Przy ustalaniu kary bierze pod uwagę między innymi wartość niezapłaconych świadczeń i czas opóźnienia.

Kara administracyjna dotyczy praktyki płatniczej firmy. Nie zastępuje spłaty faktur ani roszczeń dochodzonych przez wierzycieli.

Nie każda faktura opłacona po terminie kończy się karą. UOKiK ocenia nadmierne opóźnianie płatności w postępowaniu. Dla firmy jest to ryzyko odrębne od obowiązku zapłaty długu.

Kara i roszczenie wierzyciela mają inne podstawy oraz cele.

Rażąco nieuczciwe postanowienia umowne: jak rozpoznać je w kontrakcie?

Rażąco nieuczciwy termin zapłaty rozpoznasz, sprawdzając, czy jego wydłużenie bez uzasadnienia obciąża wierzyciela. Sama długość terminu nie przesądza o naruszeniu. Oceń warunki konkretnej transakcji.

• Porównaj termin z umowy z zasadami właściwymi dla statusu wierzyciela i dłużnika.
• Sprawdź uzasadnienie wydłużenia. To dłużnik musi wykazać, że dłuższy termin nie jest rażąco nieuczciwy wobec wierzyciela.
• Ustal, czy zapis powoduje nieuzasadnione wydłużanie terminów zapłaty za towary lub usługi. Takie działanie należy do czynów nieuczciwej konkurencji.
• Sprawdź, od kiedy biegnie 3-letni termin na żądanie ustalenia, że termin zapłaty był rażąco nieuczciwy wobec wierzyciela.

Weź pod uwagę zarówno powód wydłużenia terminu, jak i czas na jego zakwestionowanie.

Rozstrzygają okoliczności danej umowy.

Jak ustalić wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie?

Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych licz od niezapłaconej kwoty za czas opóźnienia. Stawka roczna zależy od stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego oraz liczby punktów procentowych wskazanej w ustawie.

• Ustal niezapłaconą kwotę i datę rozpoczęcia naliczania odsetek.
• Sprawdź status dłużnika. Jeśli jest publicznym podmiotem leczniczym, dodaj do stopy referencyjnej NBP 8 punktów procentowych.
• Sprawdź stawkę dla każdego okresu opóźnienia. Jeśli się zmieniła, wykonaj osobne obliczenia.
• Pomnóż niezapłaconą kwotę przez właściwą stawkę roczną i liczbę dni opóźnienia. Wynik podziel przez liczbę dni przyjętą dla roku.

Zsumuj wyniki dla poszczególnych okresów. Otrzymasz całe roszczenie odsetkowe.

Zmiana stawki wymaga podziału obliczenia na okresy.

Zawiadomienie o nadmiernych opóźnieniach: kiedy i jak zgłosić podejrzenie?

Podejrzenie nadmiernego opóźniania płatności zgłoś Prezesowi UOKiK, jeśli posiadane informacje wskazują na opóźnienia w regulowaniu zobowiązań z transakcji handlowych. Zawiadomienie dotyczy praktyki płatniczej przedsiębiorcy. Nie zastąpi dochodzenia zapłaty za Twoją fakturę.

• Sprawdź w umowie i dokumentach, kiedy należność stała się wymagalna.
• Zbierz faktury, potwierdzenia wykonania świadczenia, historię wpłat i korespondencję o zaległości.
• Opisz przedsiębiorcę, którego dotyczy podejrzenie, oraz znane Ci opóźnione płatności.
• Wyślij zawiadomienie do UOKiK dostępnym kanałem i zachowaj potwierdzenie.

UOKiK oceni informacje i zdecyduje, czy ma podstawy do działania. Jeśli chcesz odzyskać własną należność, dochodź jej niezależnie od zawiadomienia.

Zawiadomienie nie odzyskuje należności za wierzyciela.

Najczęściej zadawane pytania

Czy ustawa ułatwia zabezpieczenie roszczenia w sądzie?

Artykuł nie omawia sądowego zabezpieczania roszczeń ani związanych z nim ułatwień.

Czy postanowienia umowne zakazujące lub ograniczające przelew wierzytelności są bezskuteczne?

Artykuł wskazuje, że wierzyciel może przenieść należność z faktury, ale nie wyjaśnia skuteczności umownych zakazów ani ograniczeń przelewu.

Jakie nowe przepisy UE o terminach zapłaty w transakcjach handlowych obowiązują w 2026 roku?

Artykuł nie opisuje nowych przepisów UE ani zmian obowiązujących w 2026 roku.

Ile ma się czasu na zapłacenie faktury?

Zależy to od rodzaju dłużnika i transakcji. Wskazany w artykule zasadniczy termin między przedsiębiorcami to 60 dni; podmiot publiczny niebędący leczniczym ma 30 dni, a publiczny podmiot leczniczy 60 dni.

Na czym polega ulga na złe długi w PIT i CIT?

Artykuł nie opisuje zasad ulgi na złe długi w PIT ani CIT, więc na jego podstawie nie można wskazać, na czym polega ani kiedy przysługuje.

Czy ustawa o zatorach płatniczych przewiduje ulgę na złe długi w PIT i CIT?

Artykuł nie opisuje ulgi na złe długi w PIT ani CIT, więc nie określa jej zasad ani warunków.

Czy strony mogą umownie przesunąć początek terminu, ustalając późniejszą datę doręczenia faktury?

Nie. Artykuł wskazuje, że strony nie mogą ustalić daty doręczenia faktury lub rachunku po to, by przesunąć początek biegu terminu.

Od kiedy liczy się termin, jeśli faktura dotarła przed dostawą towaru lub wykonaniem usługi?

W takim przypadku termin liczy się od otrzymania towaru lub usługi. Jeśli przewidziano badanie zgodności, uzgodniony czas badania nie może przekraczać 30 dni.